7 Faaido oo aadan ogayn oo ku qarsoon liin macaanta

 

Marka laga yimaado faa’iidooyinka ay liin macaantu lee dahay marka la cuno oo ah inay lee dahay nafaqo badan ayaa dhowaan daraasad uu sameeyey wargeyska Daily Mail waxa lagu ogaadey in ay jiraan 7 faa’iido oo kale ,kuwaas oo ay liintu u lee dahay guriga marka aan cunto ahaan loo isticmaalin.

Wargeyska oo ay la shaqaynayeen khubaro dhanka caafimaadka ah ayaa sheegay in ay jiraan toddobadaasi faa’iido oo hore aan loo ogayn,waxaanay kala yihiin toddobadaasi faa’ido sidan:-

1:Liin macaanta oo la kululeeyo ,waxa loo isticmaalaa nadiifiye ahaan,iyada oo lagu nadiifiyo marka la miiro meelaha quraarada ah.

2:Liinta oo inta la jar jaro la dhigo meelo guriga kamid ah ,gaar ahaana madbakha oo kale,waxay taasina ka kaxaysaa guriga iyo meesha ay taalo agagaarkeeda urka la dhibsanaayo ama inay meeshaasi yeelato ur qadhmuun.

3:Liinta oo la tuujiyo sidoo kalena lagu daro Soodhe waxyaalahu ku jiro,waxa lagu nadiifiyaa meelaha inta badan uskaga yeesha ee qiiqu ku dhasho Madbakhyada.

4:Liinta waxa kale oo lagu nadiifiyaa meelaha Microwaves ka ah,iyada oo lagu darayo liintaas biyo,waxaanay taasi keenaysaa inuu dhaska iyo urka xunba ka qaado,kana dhigo mid udgoon.

5:Liinta waxa lagaga maarmi karaa waxyaalaha Siliga ka samaysan ee weelka lagaga jaro Uskaga,waxaana lagu xoqaa Liinta oo la kala jaray,taasina waxay sahlaysaa in ay weelkaasi ,gaar ahaana suxuunta iyo waxyaalaha ka samaysan dhoobada iyo quraaraduhu dhalaalaan.

6:Waxa kale oo ay liintu ku fiican tahay waxa laga dhigi karaa sida Cadarka oo kale,iyada oo lagu shubaayo caagada lagu shubo inta badan Dhitoosha oo kale,kadibna guriga iyo weelka lagu buufin karo.

7:Liinta waxa kale oo loo isticmaali karaa jidhka,iyada oo laysku daraayo Saliid,Liin iyo laba malqaacadood oo Malab ah iyo koob badhkii oo sonkor ah ,kadibna iyaga oo isku jira isku huuri 15 minutes ,kadibna mari jidhka,waxay taasi soo celinaysaa jidhka duxda ka baxda.

Khubarada baadhitaankan waday ayaa hadda sheegay inay samaynayaan tijaabooyin kala duwan ,iyaga oo kala qaybinaaya,tijaabada una adeegsanaaya ilaa 14 qof oo guryo u badan,qoddob walbana lagu tijaabinaayo laba guri

Cabitaanka kaarootada iyo caafimaadka

 Ma ogtahay in cabtiaanka kaarootada ay caafimaad ahaan u fiican tahay maqaarka ama dubka sare ee jidhka bini aadamka - haa waad ogtahay - run ahaantii cabitaanka kaarooga waad cabi kartaa si kasta oo uu ahaadaba qaydhin ama biseel laakiin waa inuu cusub yahay.

Kaarootada waxay qani ku tahay oo laga helaa maadooyinka kala ah .

• Fiber
• beta carotene
• Fitamin k
• Potassium
• Antioxidants

Cabitaanka kaarootada waxaa laga helaa faaiidooyin caafimaad oo aad u badan sidaa darteed waxaa lagu taliyaa in qofku joogteeyo cunista kaarootada , hadaba waxyaabaha laga dhaxlo waxaa ka mida.

• Cabitaanka kaarooga wuxuu dhimaa miisaanka
• Cabitaanka kaarootada wuxuu yareeyaa heerarka kalastaroolka
• Cabitaanka kaarooga wuxuu fiican yahay indhaha

Cabitaanka kaarootada 

Maadaama aynu ognahay waxtarka caafimaad ee laga dhaxlo cabitaanka kaarooga halkan waxaan kuugu soo bandhigaynaa faaiidooyinka gaarka ah ee cabitaanka kaaroogu u leeyahay maqaarka.

 

Nadiifinta maqaarka : cabitaanka kaarootada oo la joogteeyaa wuxuu nadiifiyaa maqaarka sidaa darteed waxaad marinka wajiga sidaa darteed isticmaalka joogtada ah ee kaarootada waxay kaloo gacan ka gaysataa inuu maqaarkaagu iftiimo.

Qoyaanka maqaarka : cabitaanka kaarootada waxaa ku jira xadi aad u badan oo macdanta potassium ah sidaa darteed wuxuu kaa caawinaayaa inaad hesho maqaar qoyan oo nafaqo leh.

Dhibcaha maqaarka : cabitaanka kaarootada waxaa kaloo lagu daaweeyaa dhibcaha maqaarka ku samaysma wuxuuna kaa caawinaayaa inaad ka takhalusto nabraha maqaarka sidaas darteed qofka maqaarkiisa raba inuu daryeelo waa inuu ku dadaalo cabista cabitaanka kaarooga.

laablaabka maqaarka : cabitaanka kaarootada waxay maqaarka siisaa nafaqo waxay kaloo ka ilaalisaa maqaarka gabowga waayo waxaa ku jirta maadada antioxidants taasoo ka hortagta gabowga iyo laablaabka maqaarka.

Dadka guulaystay subixii maxay qabtaan ?

Maalinta ku bilaabmatay ma tahay maalin aad guul gaadhi kartid ama aad qorshe leedahay? maalin kasta sida ay noqonayso waxa go’aamiya subixi sida uu kuugu bilaabmo ,waxa muhiima in laga taxadaro waa inay ku bilaabmato maalin aanad garanyn bilowgeeda iyo dhamaadkeeda ,dabcan wax walba allihi ina uumay ayaa og laakin taas macnaheedu maaha inaad u noolaata sida xoolaha .

caadooyinka dadki guuleystay waxa laf dhabar u ahaa maaraynta bilowga maalintooda hadaba maxay qaban jireen?

maqaalkan waxaanu idiinku soo gudbinaynaa ficilada ugu muhiimsan ee subixi la qabto .

• seexo waqti hore si aad u toosto waqti hore  : waqti hore oo aad seexato waxay jidhkaaga siinaysa nasasho dhamaystiran ,sidoo kale waxay xoojinaysa awoodaada maskaxeed iyo jidheed . ka taxadir soo jeedka habeenki ama saama-laylka kaas oo dhibaato badan ku sababa jidhka halkan ka akhri saamaynta uu saama-laylku ku leeyahay jidhka 

• diinteena islaamka ayaa ina faraysa : inaad waqti hore toosta waa waajib maadama aynu oogeyno salaada subax ,salaada subax waxay ka mid tahay waqtiyada ugu dhow ee ducada  ilaahay  aqbalo .

• samee jimicsi : jimicsiga subixi wuxu kala shaandheeya habdhiska wareega dhiiga , waxaanu toosiya wadnaha iyo muruqyada,  sidoo kale waxa uu hagaajiya,dejiyaa xaalada nafsiyadeed, dabcan hawada saafiga ah ee subixi wax loo dhiga ma jiraan .

• cab sharaabka liin macaan : haddi aad toosto adiga oo werwersan ama xaaladaada nafsiyadeed aanay deganayn waxa haboon inaad cabto liin macaanta , liin macaantu waxay ka kooban tahay maadada vitamin B6  iyo aashitada (acid) Folic kuwaas oo dawo ka ah werwerka dejiyana xaalada nafsiyadeed ee jidhka .

• Useexo dhinaca midigta ah : iska ilaali inaad u seexato dhinaca bidixda  maadama ay sababto wadne xanuun, cadaadisna ku samayso sambabada iyo caloosha . cilmi baadhayaal badan ayaa sheegey in dadka u seexda dhinaca midigta ah ay ku raaxaystaan hurdo nabadgelyo ah .

• Deji qorshaha maalineed ee aad ku howl galayso : waa qodob muhiima ugu dambayn waa inaad samaysataa qorshihii aad ku maarayn lahayd maalinta cusub ee ku bilaabmatay ,waxaana ugu muhiimsan maaraynta waqtiga  .qiimaha shanta daqiiqo ay leedahay oo aad garataa waa furaha guusha nolosha iyo aakhiraba.

adiga maalintaada maxaad ku bilaabtaa ?

Hypothyroidism-Cudur Haweenka Soomaalida Ku Badan

Qanjidhka thyroid-ka wuxuu ku yaallaa dhuunta, wuxuuna labada dhinac ka xigaa tuunbada hawa mareenka qeybteeda kore , waxaana uu soo daayaa hormoono wax ku ool u ah shaqada jirka, sida kuwa kontoroola habka loo yaqaano metabolism (habka burburinta ama dhisida nafaqada taasoo jirku u isticmaalo tamar ahaan). Waxaa kale oo ay maamulaanama kontoroolaan shaqooyin kale oo aad u tira badan sida, neefsashada, garaaca wadnaha, neerfayaasha maskaxda iyo xungulaha, miisaanka jirka, awooda murqaha, heer kulka jira iyo cadadka k olesterolka. Marka ay yaraato soo deynta hormoonada laga soo daayo qanjirkaan waxaa ay saamayn balaaran ku yeeshaan dhamaan shaqadii ay qaybta ka ahaayeen.

Dumarka gaar ahaan kuwooda da’da weyn ayuu ugu badan yahay xanuunkaan. Inta badan ma sababa wax calaamad ah markuu bilowga yahay. Balse hadii aan la daweyn waxuu keenayaa calaamado ama cilado hor leh sida cayil xad dhaafa, kalagowsyo xanuun, dhalmo la’aan iyo xanuuno saamayn ku yeesha wadnaha.

WAA MAXAY CILLADAHA KU DHACDA QANJIDHKA DHUUNTA EE THYROID GLAND?

Cilladaha qanjidhka waxaa u badan laba nooc oo kala ah in qanjidhkani uu howlgabo oo uu keeno cudurka aan ka hadlayno hadda ee loo yaqaanno “Hypothyroidism” iyo inay dheecaannada uu soo deynayo siyaado noqdaan oo markaasna loo yaqaano Kacsanaanta qanjidhka thyroid-ka, Luuqadda Ingiriisidana loogu yeedho “Hyperthyroidism”. Waa laba cudur oo lid isku ah, calaamadahooda iyo daaweyntaba way ku kala duwan yihiin.

WAA MAXAY HOWLGABKA QANJIDHKA THYROID-KA (Hypothryoidism)?

Howl-gabka qanjidhka toroodhka macnihiisu waa in heerka dheecaanada hormoonka ee hoos u dhacaan, haddii hormoonno jidhka ku filan uu qanjidhkani soo saari waayo waxaa qofka uu dareemaa ama ka soo muuqda astaamo dhowr ah oo lagu garto xanuunkan. Xanuunka dhacsanaanta ama howlgabka qanjidhka thyroid-ka wuxuu ku badan yahay haweenka da’ dhaxaadka ah, dumarkeenna Soomaalida aad ayuu ugu badan yahay, laakiin nasiib darro badanaa dhakhaatiirtu si dhakhso ah uguma baraarugaan, maadaama calaamadaha la dareemaa ay u ekaan karaan cudurro kale. Haddii qofka xanuunkan qabaa aan la garanin, ma bogsado oo sheegashadiisa ayaa badata.

WAA MAXAY CALAAMADAHA LAGU GARTO HOWL GABKA QANJIDHKA Thyroid-Ka?

Calaamadaha la dareemaa waxay ku xidhan tahay heerka uu marayo xanuunkaagu, haddii uu xanuunkani uu muddo ku hayay waxaad dareemaysaa calaamado ka duwan marka uu kugu cusub yahay.

CALAAMADAHA LA DAREEMO WAXAA UGU HORREEYA
Calaamadaha xanuunkaan waxay ku xiranyihiin intuu le eg yahay cilada haysata soo saarid la’aanta hormoonada ee qanjirkaan lkn inta badan waxa lagu arkaa:

1- Waxaa dhacda in bilowgaba la dareemo daal saa’id ah (maskixiyan iyo jismiyan)
2- Qabowga oo aad dhibsatid ama xilliga qaboobaha oo caajisku aad kuugu bato.
3- Calool-istaag
4- Miisaankaaga oo kordha adigoo aan cunin cunto badan
5- Wajiga oo ku bararo ama aad dareento inuu buuxsan yahay ama daamankaagu noqdaan kuwo sidii buufimada bararay, dadkuna u maleeyaan in aad naaxday.
6- Codka Oo Xabeeb Yeesha
7- Murqo Xanuun Iyo Tabardarri Aadan Si Sahlan Fadhiga Uga Istaagi Karin Illaa Inaad Wax Qabsato Ama Aad Afarta Ku Kacdo Mooyee.
8- Is Goysyada Xaglaha oo xanuun ama barar aad ka dareento
9- Caadada oo kaa wareerta ama siyaado noqoto socodkeedu.
10- Timaha oo khafiif noqda ama inay kaa googo’ayaan aad dareento
11- Maqaarka jidhkaaga oo cawlaan noqda ama qallayl noqda
12- Xasuusta oo yaraata iyo heerka cholesterolka oo sare u kaca.
13- Qanjidhka oo soo kuusma ama barara, qofkane uu dareemo in dhuunta laga
Cadaadinayo (xanuun-ka howlgabka qanjirkani qasab uma aha in qanjidhku uu bararo).
Haddii aan la daaweyn, calaamadahan way ka sii dareen oo qofka way ku xumaadaan oo waxaa dhici karta inay heer kale isku badasho oo cadaadiska dhiigaaga hoos u dhaco, neefsashada ku dhibto, heer-kulka jidhkaaguna uu dhaco oo xitaa ay dhici karto in aad coma “suuxdin” gashid.
Caruurta wuu ku dhici karaa xanuunkani calaamadaha laga dareemaana way ka duwan yihiin kuwa aan kor ku soo xusay waxaa ka mid ah: Indhaha iyo maqaarka oo Midab Hurdi ah noqda sida Jooniska (Cagaarshaw) oo kale, saxasho markuu naaska nuugayo, carrab weyn oo afka dibadiisa u soo baxsan iyo wajiga oo barara, markuu xanuunkani ku sii daba dheeraado waxaa caruurta lagu arkaa saxaro adeyg, murqaha oo daciif ah, dhaqdhaqaaq la’aan iyo hurdo siyaado ah. Haddii si dhakhso ah looga gaadhi waayo, xanuunkan wuxuu caruurta ku ridaa doqonnimo oo korriinka maskaxdooda ayuu wax u dhimaa. Badanaa hooyooyinka qaba xanuunka kacsanaanta qanjidhka thyroid-ka ee qaata daawooyin lagu dajiyo hormoonnada haddii ay uur yeeshaan iyagoo daawada qaadanaya, waxay caruurtood halis ugu jiraan in qanjidhkooda uu howlgabo daawada hoyadood ay qaadanaysay darteed.

MAXAA KEENA HOWL- GABKA QANJIDHKA Thyroid-Ka?

Howlgabka qanjidhka thyroidka waxaa keena:
1- Difaaca jirka oo si qaldan u weerara unugyada uu ka samaysan yahay thyroidka kasoo burburiya ama dhaawaca ugu danbeyna sababa in aan la soo deyn hormoono lamid xadi ah kuwii horey loosoo dayn jirey.
2- Caabuq ku dhaca qanjidhka oo dila unugyadii soo saari lahaa dheecaannada hormoonka
3- In qof qabay kacsanaan qanjidhka thyroid ka ah la siiyay daawo dajinaysa oo badan taasoo keentay in qanjidhkii uu howlgabo
4- In qofka uu ku yaryahay jidhkiisa maadada hormoonka laga sameeyo loona yaqaano “Iodine”.
5- Qanjidh kale oo maskaxda ku yaalla loona yaqaanno “Pituitary” shaqadiisuna ay ka mid tahay in uu kontoroolo amarna siiyo qanjidhkan thyroidka oo cilladaysan.
6- In qanjidhka gabi ahaantiisba qofka laga saaray xanuun ama buro ka soo baxday awgeed.
7- Daawooyinka lagu daweeyo hyperthyroidism ( marxalad lasoo daayo hormoono aad u tira badan xadi ahaan)
8- Uurka, hooyooyinka xilliga uurka ay ku jiraan qanjidhkaani shaqadiisu waa ay yaraataa.
9- Midda ugu dambaysaa waxay tahay in ay ilmaha ku dhalan karaan howlgabkaan haddii
10- dhamaantood waa sababayaal uu lee yahay xanuunkaan, waxaa kaloo jira in dadka qaarkiis ku dhashaan iyo in sidoo kale dumarka uurka leh ay la kulmaan marxaladaanba.

hooyada ay ku yarayd jirkeeda maada “Iodine” ama cunugaba uusan lahayn qanjirka ama qanjirka uu ka cillaydaysan xag eebbe.

SIDEE LAGU OGAAN KARAA IN AAN XANUUNKAA QABO ?

Waxaa lagu ogaan karaa in dhiigga laga baaro iyadoo la fiirinayo heerka ay joogaan dheecaannada qanjirka thyroid-ka inay dhacsan yihiin, inay kacsan yihiin iyo inay dabiici yihiin intaba.

HADDII AAN QAO HOWLGABKA QANJIDHKAA Thyroid-Ka, DAAWO MA LEEYAHAY ?

Hadii aan la daweyn xanuunkaan waxuu sababayaa cilado kale oo hor leh, sida cuna bacuuc, wadna xanuun iyo xasuusta ama fahamka oo luma. Waxaana lagama maarmaan ah in la daweeyo markii la ogaado inuu bukaanku lee yahay xanuunkaan.

Waa wax aad u sahlan in la daweeyo waxaa la siyaa kaniin baddala hormoonka maqan, daawadaasi oo loo yaqaanno “Thyroxine” oo hal kaniin la qaato maalin kasta si joogto ah.

TALO:

hadaad isku aragto wax la xariira calaamadaha xanuunkaan la xariir dhakhtar, kana fogow inaad daawo iska gadato iyadoon dhakhtar kuu qorin.